Zondag 13 april 2008, 15.00-17.00 uur
LEZING: LEVEN EN STERVEN IN BENARES
Door Prof. Winand Callewaert

Je bezoekt Benares niet. Je moet er sterven.

Als je een crematie in Varanasi (Benares) bijwoont, wordt je herinnerd aan het ultieme overleven. Een crematie is niet alleen een vernietiging, het is ook een scheppingsdaad.

Als je op een gitzwarte avond naar de knetterende vuren aan de oever van de Ganges zit te kijken, raak je onwillekeurig een heel diepe laag van ons menselijk bestaan: dood én leven, vernietiging én schepping, einde én begin. In de christelijke traditie wordt gezegd: “Als de graankorrel niet in de aarde valt en sterft, kan het geen vruchten voortbrengen”, of, “Als je je leven verliest, zal je het winnen”. Deze paradoxen zijn aanwezig in de oudste geschiedenis van India: elk offer is een kosmogonie, een scheppingsdaad.
Reeds in de vedische mythologie lezen we over de ‘Schepper’ Prajapati die de schepping tot stand bracht ‘door zijn eigen lichaam stuk voor stuk ritueel te offeren’. Elke hindoe kent dit verhaal op een of andere manier. Elk offer is een her-scheppen, en zo kan de wereld in stand worden gehouden. Elke dood is een nieuw leven.

Het is geen toeval dat de meest beroemde crematiegrond in India precies op de plek ligt waar de schepping door Vishnoe gesitueerd wordt. Door de verbranding in de hitte van het vuur wordt de creatieve hitte van Vishnoe’s ascese tot stand gebracht. Door deze hitte werd de kosmos geschapen. Crematie is een offer en een offer brengt de kosmos opnieuw tot stand. Zonder onderbreken, dag en nacht, branden in Varanasi de crematievuren: voortdurend wordt de schepping opnieuw ten tonele gevoerd.
En, als je in Varanasi sterft, zegt een lokaal geloof, moet je niet opnieuw in de cyclus van hergeboorte geboren wordt. Daar zorgt de god Shiva voor.

Zoals een moeder bij haar kind blijft
Als het te dicht bij vuur
Of bij een cobra komt

Zo blijft Shiva de heer van de rivieren
Bij elke stap nabij
En waakt over mij

Winand M. Callewaert

Prof. Winand Callewaert (Gits, 1943) studeerde zes jaar aan drie Indiase universiteiten en bezocht het land nog ruim vijftig keer voor lange en korte studieverblijven. Hij doceerde tot aan zijn pensioen (2008) aan de Katholieke Universiteit Leuven hindoeïsme en Sanskriet. Hij publiceerde 32 boeken (website http://www.arts.kuleuven.ac.be/caies/ ) en rondde onlangs een drie-volume woordenboek vroeg-Hindi/modern Hindi/Engels af.