Yoga en wijsbegeerte

Thema 2020/2021: Grote denkers in Oost en West 

In dit seizoen Yoga en Wijsbegeerte komen verschillende grote filosofen uit India en uit de westerse wereld aan bod. Wat hebben zij bijgedragen aan de filosofie en de spiritualiteit in hun tijd en in onze tijd en wat kunnen wij ook nu nog van hun denkbeelden leren.

Yoga en wijsbegeerte is een cursus met één zondag per maand (van 1 november tot half juni) een gastspreker die vanuit zijn of haar vakgebied een lezing geeft over een wijsgerig onderwerp in relatie tot yoga en de yogafilosofie (docenten en hoogleraren Indologie, religiewetenschappen, kunstgeschiedenis, westerse en oosterse filosofie). Elke lesdag begint met yoga en meditatie door een docent uit ons eigen team, geïnspireerd op het onderwerp van de dag, waardoor je de kennis niet alleen mentaal maar ook op een dieper gevoelsniveau kunt ervaren. De lesdagen zijn eenmalig, ze worden niet in een ander seizoen herhaald.

De laatste lesdag van de cursus is de museumdag waarbij we een bezoek brengen aan het Rijksmuseum Amsterdam. Paul van der Velde en Nanda Geerling verzorgen de rondleidingen waarin zij de verbinding leggen tussen de kunst in Azië en Europa met het thema van de cursus.

Data, lezingen en sprekers
Alle lesdagen zijn op zondagen van 11.00-16.00 uur, de museumdag: 9.30-17.00 uur

De lessen Yoga en meditatie worden gegeven door Anneke Verweijen en Diana Plenckers.

1 nov 2020: De kracht van de waarheid: Mahatma Gandhi – prof. dr. Paul van der Velde
Mohandas Karamchand Gandhi (1869-1948) is een van de grote denkers van het 20e eeuwse India. Hij was het die het land waardigheid gaf, de grote waarden van de Indiase cultuur wist bloot te leggen. De inspiratie hiertoe vond hij merkwaardigerwijze juist in het gedachtegoed van de Engelsen. Dit maakte zijn leven heel paradoxaal. Het leidde ertoe dat hij uitspraken tegen de Engelsen deed als: ‘Ik hou van jullie Jezus, maar ik hou niet van jullie christenen. Jullie christenen lijken helemaal niet op jullie Jezus!’. Gandhi vond inspiratie in Indiase teksten als de Bhagavad Gita, maar net zo goed in de Bergrede uit de Bijbel en de werken van de Russische schrijver Tolstoj. Gandhi noemde zijn weg ‘karma-marga’ of ‘karma-yoga’ de ‘weg van handelen’, maar daarbij stonden bij hem ‘ahimsa’ en ‘satyagraha’ centraal: ‘geweldloosheid’ en de ‘kracht van de waarheid’. De waarheid reist te voet op eenvoudige sandalen, maar bereikt haar doel. Gandhi’s weg was een weg van geestelijke verdieping, van studie, van eenvoud, maar vooral ook een weg om de hieruit voortkomende ontdekkingen om te zetten in acties tot heil van de mensheid.

29 nov 2020: Krishnamurti, onafhankelijk denker – drs. Theo van Leeuwen
Is een gezond leven in een ongezonde wereld mogelijk? Deze cruciale vraag exploreerde Krishnamurti met grote helderheid en met een diep begrip van de intieme link tussen innerlijke en uiterlijke transformatie. Nu we worden geconfronteerd met een wereld in crisis is het heel belangrijk te onderzoeken wat het leven ons leert in deze moeilijke tijden.
Jiddu Krishnamurti (1895 India – 1986 Californië) geldt als een van de meest invloedrijke en bekende spirituele leraren van de 20e eeuw. Weinig moderne denkers hebben psychologie, filosofie en religie zo naadloos geïntegreerd. Gedurende meer dan zestig jaar reisde deze oorspronkelijke spirituele denker de wereld af om toespraken te houden en met mensen te spreken. Hij sprak weliswaar over inzicht en meditatie, maar wilde nadrukkelijk geen nieuw geloof en ook geen nieuwe filosofie brengen. Hij nodigde mensen uit om de blik naar binnen te richten met als doel de bewegingen van hun geest te verkennen en na te gaan wat de oorzaken zijn van de problemen waar wij mensen dagelijks mee te kampen hebben. Miljoenen mensen over de hele wereld hebben zich laten inspireren door zijn toespraken over de betekenis van spiritueel inzicht.
Toen hij jong was wilde de theosofische beweging van hem een wereldleraar maken, maar hij weigerde dat. De kern van zijn boodschap bestond eruit dat je het innerlijke pad zélf zult moeten bewandelen:
“Waarheid, zeg ik u, is een land zonder paden, dat langs geen enkele weg, door geen enkele godsdienst, geen enkele sekte, valt te bereiken. […] Omdat waarheid onbegrensd, absoluut en onbenaderbaar is, langs welke weg ook, is ze niet te organiseren. […] Het is mij er niet om begonnen een nieuwe godsdienst of een nieuwe sekte te stichten, of nieuwe theorieën of nieuwe filosofieën in te voeren. Integendeel, het gaat mij om het enige dat wezenlijk belangrijk is: dat de mens echt vrij zal zijn”.

Met deze indrukwekkende woorden ontbond Krishnamurti op 3 augustus 1929 te Ommen de Orde van de Ster in het Oosten en maakte hij zich vrij van de Internationale Theosofische Vereniging. Van die dag af was Krishnamurti onafhankelijk en zou hij zijn eigen visie uitdragen. Hij ging over heel de wereld lezingen houden om mensen “onvoorwaardelijk vrij te maken” van organisaties en rituelen die het zoeken naar de waarheid belemmeren. Revolutie werd een sleutelwoord in Krishnamurti’s visie op de noodzakelijke verandering van de mens, maar daarmee bedoelde hij een innerlijke, geestelijke revolutie. Hij wijst daarbij elke vorm van geestelijk gezag en leiderschap af of het nu gaat om goeroes, priesters, predikanten, imam, zenmeesters, psychotherapeuten of geestelijke leiders. Hij houdt zich alleen bezig met de feiten (met “dat wat is”) en is niet geïnteresseerd in ideeën, theorieën en meningen. Bijgevolg wil hij ook uitdrukkelijk geen volgelingen. Volgens hem zijn we zélf in staat te zien waar het om gaat door aandachtig waar te nemen, door intens en met passie héél te zijn en je niet tegenóver de wereld te stellen (“De wereld dat ben je zelf”). Meditatie begint voor Krishnamurti met aandacht, met waarnemen van wat zich om ons heen en in onszelf afspeelt, van onze reacties, onze angsten en ons denken, dat het waarnemen stoort en vervormt. In de “ontwakende intelligentie” d.i. het bevrijd zijn van de verdeeldheid van het denken, is er alleen nog maar een gewaarzijn, zonder waarnemer. Krishnamurti vraagt ons enkel om zijn woorden te gebruiken als een spiegel om onszelf te bekijken zoals we eigenlijk zijn en het bestaan te zien als een ondeelbaar geheel. Door dat te doen en te beseffen is er een leven zonder geweld en wordt universele liefde geboren. Dan vindt er een radicale verandering plaats, niet in de loop van de tijd maar ogenblikkelijk. Door die transformatie kunnen we de hele structuur van de maatschappij en van onze relaties wijzigen. De boodschap klinkt simpel, maar ze is het bij lange na niet.

14 feb 2021: Meister Eckhart op het kruispunt van Oost en West – dr. Bruno Nagel
De middeleeuwse denker en mysticus Meister Eckhart (1260 – ca.1328) oefent vaak grote aantrekkingskracht uit op mensen die zoeken naar verdieping van hun christelijk perspectief. Maar ook wie vertrouwd is met oosterse vormen van spiritualiteit en mystiek, en vervolgens met Eckhart kennis maakt, heeft bij alle verschillen regelmatig een wonderlijke ervaring van herkenning.
In deze les maken we kennis met enkele centrale thema’s in het denken van Eckhart en gaan wij in op kernthema’s uit hindoeïstische, boeddhistische en taoïstische vormen van spiritualiteit die, ondanks het ontbreken van historische beïnvloeding, opmerkelijke verwantschap vertonen met het denken en de spiritualiteit van Eckhart.

14 mrt 2021: Boeddha, verborgen denker achter de Bhagavad Gīta? – prof. dr. em. Winand Callewaert

Is dit een retorische vraag? Of niet?

We weten waar ongeveer de Boeddha geleefd heeft, maar we weten niet wat hij precies gezegd heeft. We weten niet waar en wanneer de Bhagavadgītā ontstaan is en op welk moment die dialoog werd ingelast in de mondelinge overlevering van het Mahābhārat epos. We hebben wel een  authentieke tekst, gedateerd 100 v. C.-100 n.C., maar het kan ook enkele eeuwen vroeger zijn. Het is niet onmogelijk dat het gedachtengoed waaruit de Bhagavadgītā is ontstaan al enkele eeuwen werd doorgegeven, in mondelinge overlevering, vooraleer het uiteindelijk vervat werd in een dialoog tussen Krishna en Arjun en zijn weg vond in het Mahābhārat epos.
Hoewel ik daar geen wetenschappelijk gefundeerde argumenten voor heb, stel ik –gewoon voor de oefening- dat de Bhagavadgītā zou kunnen ontstaan zijn rond 500 v.C. en veel later handig werd ingelast in het Mahābhārat epos, die immense grabbelzak van oud-Indische verhalen. Je kon, 2500 jaar geleden, geen betere social media bedenken om de Bhagavadgītā over geheel het subcontinent te promoten.
Feit is dat er heel wat elementen te vinden zijn in de Bhagavadgītā, die fundamenteel zijn in de boeddhistische levensbeschouwing. Het is een boeiende oefening om dat van dichterbij te bekijken.
Met een inleiding over de essentie van het boeddhisme en met de tekst van de Bhagavadgītā bij de hand, wil ik zien wat er van het boeddhisme terug te vinden is in de Bhagavadgītā.

18 apr 2021: Schopenhauer en het Oriëntalisme – drs. Arjan Sterken
De 19e eeuw was een revolutionaire tijd. Het was de opmars van het Oriëntalisme: de Westerse wereld kreeg meer interesse in de culturen, religies en filosofieën van het Verre Oosten. Meer wetenschappers gingen zich bezighouden met talen als Sanskriet en Chinees, en begonnen religieuze en filosofische werken te vertalen naar moderne Europese talen. De complexiteit van het gedachtegoed raakte bekend onder Europese filosofen, die het bewonderden en probeerden te incorporeren in hun eigen werk. Eén van die filosofen is Arthur Schopenhauer (1788-1860). Schopenhauer staat bij ons bekend als een pessimist, maar het is de vraag of dat terecht is. Hij was geïnteresseerd in het overstijgen van de wereld van uiterlijkheden, om daarachter de schoonheid van de waarheid te kunnen waarnemen. Dit soort denken is vaak vergeleken met de tegenstelling tussen ‘atman’ en ‘brahman’. Hoewel hij tijdens zijn leven niet erg succesvol was, is hij vandaag de dag bekend om zijn link met Oosterse filosofie, en dan voornamelijk met Indiase non-duale filosofie (Advaita-Vedanta).

Yoga en wijsbegeerte als module
Wanneer je je inschrijft voor de gehele module heb je voorrang op in­schrijvingen voor losse lesdagen, heb je toegang tot de museumdag, ontvang je aan het eind van de cursus de geluidsopnames van de lezingen en kun je de cursus afronden met een schriftelijk examen en een individuele toetsbespreking.

De hele cursus (7 lesdagen), afgerond met een examen, geldt als module oude stijl. Samen met 2 lesdagen Yoga en wijsbegeerte in een volgend seizoen (plus bijbehorende toetsvragen) telt deze als module nieuwe stijl.

Filosofie op zondag 
Filosofie op zondag is een losse lesdag van de cursus Yoga en wijsbegeerte.

Wat studenten zeggen
“Ik vond de lezingen heel inspirerend en van hoog niveau. Dat kwam met name door de echtheid en de openheid van degenen die de lezing gaven. Stuk voor stuk supergoed. En de yogalessen waren erg mooi aangesloten op de thema’s.” – Monique

 

 

Schrijf je in op de nieuwsbrief van de Saswitha Opleiding voor Yoga en Wijsbegeerte en ontvang regelmatig een update over bijzondere cursussen, extra workshops en het laatste nieuws.